Çelişki varsa kişinin bakışı parçalıdır;
çelişki yoksa kişinin bakışı bütündendir.

1. Çelişki nereden doğar?

Çelişki:

•fenomenlerden değil,

•olayların çokluğundan değil,

bakışın bütünden kopmasından doğar.

Parçalı bakışta:

•“olan” ile “olması gereken” ayrılır

•zihin karşıtlık üretir

•yük ve stres başlar

Çelişki, bilincin parçada olduğunun işaretidir.

2. Neden bütünden bakışta çelişki yoktur?

Çünkü bütünden bakışta:

•fenomen bütünün parçası olarak görülür

•olan, olduğu yerde yeterlidir

•“olması gereken” üretilmez

Bu durumda:

•olay → oluş olur

•yorum → sessizliğe çözülür

•yük → hafifliğe döner

Bütünden bakış, olanla çatışmaz.

3. Pratik test (anlık ölçüm)

Kendine tek soru yeter:

•İçimde bir çelişki var mı?

•Varsa → bakış parçada

•Yoksa → bakış bütünde

Fenomeni analiz etmeye gerek yoktur.

Tepki, konumu ele verir.

4. En net metafizik formül

Çelişki bir sorun değildir;

konum göstergesidir.

5. Kitap diliyle kapanış

Bütünden bakışta,

çelişki çözülmez;

zaten doğmaz.

Çünkü bakış,

fenomeni yerinden etmez;

bütününde bırakır.

Mahmut Turut, 2025