Çelişkiyi ortadan kaldırmak için bütünden bakmak gerekir;
bütünden bakış ise kişiyi yükten kurtarır.

1. Çelişki neden ortaya çıkar?

Çelişki:

•fenomenlerden değil,

•olayların yoğunluğundan değil,

bakışın parçaya düşmesinden doğar.

Parçalı bakışta:

•olan ≠ olması gereken

•zihin düzeltme üretir

•zaman taşınır

Çelişki, bilincin yanlış yerde durmasının sonucudur.

2. Bütünden bakış çelişkiyi nasıl çözer?

Bütünden bakışta:

•fenomen, bütünün parçası olarak görülür

•olan, olduğu yerde yeterlidir

•“olması gereken” üretilmez

Bu nedenle:

•çelişki doğmaz

•yük oluşmaz

•zaman akışa döner

Bütünden bakış, çelişkiyi çözmez;

çelişkinin zeminini ortadan kaldırır.

3. Yük neden çözülür?

Yük:

•kontrol ihtiyacından,

•müdahale arzusundan,

•geçmiş–gelecek taşımasından doğar.

Bütünden bakışta:

•kontrol düşer

•müdahale ihtiyacı düşer

•taşıyacak bir şey kalmaz

Yük, çelişkinin taşınmış hâlidir.

4. En net metafizik formül

Bütünden bakış → çelişkisizlik → yük yokluğu

5. Kitap diliyle kapanış

Bütünden bakış,

insanı hayattan koparmaz;

hayata karşı durmaktan kurtarır.

Karşı duruş bittiğinde

çelişki çözülür,

çelişki çözüldüğünde

yük kendiliğinden düşer.

Mahmut Turut, 2025