Öfkenin Yük Oluşu

İnsan hayatında karşılaşılan birçok durum öfke duygusunu ortaya çıkarabilir. Bir kişinin beklenmedik bir söz söylemesi, bir davranışın haksızlık olarak algılanması ya da bir engellenme durumu insanda öfke doğurabilir. Öfke bu yönüyle insanın temel duygularından biridir ve çoğu zaman bir olay karşısında ortaya çıkan doğal bir tepki olarak görülür.

Bir olay meydana geldiğinde önce bir fenomen ortaya çıkar. Bir söz söylenir, bir davranış görülür ya da bir durum yaşanır. Bu olay akışın içinde gerçekleşen bir fenomendir. Bu aşamada ortaya çıkan ilk duygusal tepki kısa süreli bir öfke olabilir. Bu durumda öfke yalnızca yaşanan bir duygu olarak ortaya çıkar ve henüz psikolojik bir yük değildir.

Fakat insan zihni çoğu zaman olayı olduğu gibi bırakmaz. Olayı değerlendirmeye başladığında zihinde çeşitli değerler devreye girer. İnsanların nasıl davranması gerektiği, neyin doğru neyin yanlış olduğu gibi düşünceler zihinde bir olması gereken düzeni oluşturur.

Örneğin bir kişi sert bir söz söylediğinde zihinde şu düşünce oluşabilir: “İnsanlar bana böyle konuşmamalı.” İşte bu düşünce zihnin ürettiği bir olması gerekeni ifade eder. Fakat varoluşun akışında gerçekleşen olay bu beklentiyle uyumlu olmayabilir. Bu durumda olan ile olması gereken karşı karşıya gelir.

Bu karşılaşma bir çatışma doğurur. Zihin yaşanan olayı bu çatışma üzerinden değerlendirmeye devam ettikçe öfke büyüyebilir ve süreklilik kazanabilir. İnsan olayı zihninde tekrar tekrar düşündükçe aynı çatışmayı yeniden üretir. Böylece öfke yalnızca bir duygu olmaktan çıkar ve insanın içinde taşıdığı bir yük haline gelebilir.

Bu nedenle öfkenin yük haline gelmesi çoğu zaman öfkenin kendisinden değil, zihnin olaya verdiği anlamdan kaynaklanır. Eğer insan yaşanan olayı yalnızca bir fenomen olarak görebilirse, öfke kısa süreli bir duygu olarak ortaya çıkar ve zamanla azalabilir. Fakat zihin olayı sürekli “olması gereken” üzerinden değerlendirmeye devam ederse, öfke de devam eder ve yük haline gelir.

Kısacası öfke insanın yaşamında ortaya çıkabilen doğal bir duygudur. Fakat bu duygunun yük haline gelip gelmeyeceğini belirleyen şey çoğu zaman olayın kendisi değil, bilincin o olayla kurduğu ilişkidir. Bilinç olanı gördüğünde öfke bir duygu olarak yaşanır ve geçer; bilinç olan ile olması gereken arasında çatışma kurduğunda ise aynı duygu yük haline dönüşebilir.

Mahmut Turut 2026