Bilincin Fenomen ile Konum İlişkisi

Akışta sayısız fenomen ortaya çıkar. Bir düşünce belirir, bir duygu yükselir, bedende bir his oluşur, bir olay gerçekleşir. Bunların hepsi fenomendir. Fenomen akışın içinde doğar ve yine akışın içinde kaybolur. Fenomenin kendisi nötrdür; sadece olandır.

Fakat insan söz konusu olduğunda fenomen tek başına yaşanmaz. Çünkü insanda bilinç vardır. Bilinç fenomenle mutlaka bir ilişki kurar. Ancak bu ilişkinin biçimini belirleyen şey fenomenin kendisi değildir; bilincin konumudur.

Bu nedenle fenomenle olan ilişkiyi anlamak için şu sorunun sorulması gerekir: “Bilinç şu an nerede?” Çünkü bilincin fenomenle ilişkisi bir konum ilişkisidir.

Eğer bilinç zamanda konumlanmışsa, fenomenle özdeşleşme meydana gelir. Duygu geldiğinde “Ben öfkeliyim”, bir düşünce ortaya çıktığında “Bu düşünce benim”, bir kayıp olduğunda “Ben mahvoldum” denir. Fenomen burada sadece görülen bir olay olmaktan çıkar ve kimliğin parçası haline gelir. Böylece fenomen yük halini alır. Zamanın içinde fenomen çoğu zaman taşınan bir anlam olur.

Fakat bilinç zamansızlıkta konumlandığında ilişki tamamen değişir. Fenomen yine ortaya çıkar; duygu yine gelir, düşünce yine belirir, bedende yine hareket olur. Ama bu sefer fenomen kimliğe dönüşmez. Fenomen sadece görülür. Öfke geldiğinde öfke görülür, bir düşünce geldiğinde düşünce görülür, bir acı geldiğinde acı görülür. Fenomen artık benliğe yapışmaz; sadece akışın bir hareketi olarak fark edilir. Bu yüzden fenomeni belirleyen şey fenomen değildir; bilincin konumudur.

Aynı fenomen:

• zamanda yük olur,

• zamansızlıkta seyredilen fenomen olur.

Buradan çıkan temel ilke şudur: Fenomen akışa aittir. Yük zamana aittir. Seyir zamansızlığa aittir.

Ve insanın yaşadığı deneyim, fenomenin ne olduğundan çok bilincin nerede konumlandığına bağlıdır.

Bu nedenle denebilir ki: Bilincin fenomen ile ilişkisi içerik ilişkisi değildir. Konum ilişkisidir. Fenomen değişmese bile, bilinç konum değiştirdiğinde yaşanan gerçeklik de değişir. Çünkü insan fenomeni değil, fenomenle kurduğu konumu yaşar.

Mahmut Turut 2026