Dışa Bağımlılık ve Toplumsal Değerler

İnsanın kendi farkındalığı yoksa, hayatını çoğu zaman dış dünyaya dayanarak yaşar. Bu durumda kişi kendi görüsüyle değil, çevresindeki insanların düşünceleri ve yönlendirmeleriyle hareket eder. Başkalarının söyledikleri, toplumun kuralları ve yaygın kabuller kişinin davranışlarını belirlemeye başlar.

Dışa bağımlı olmak aynı zamanda kurallara bağımlı olmak anlamına gelir. Çünkü kişi olayları doğrudan görmek yerine, nasıl davranması gerektiğini çevresinden öğrenir. Bu durumda bireysel farkındalık ortaya çıkmaz; insan toplumsal değerlerin oluşturduğu ölçülerle hareket eder.

Toplum içinde yerleşmiş olan “olması gereken” düşünceleri böylece güçlü bir hâle gelir. İnsanlar farkında olmadan bu ölçülere göre yaşar ve birbirlerine de aynı ölçüleri anlatırlar. “Böyle yapmalısın”, “iyi insan böyle davranır”, “doğru olan budur” gibi ifadeler bu toplumsal değerlerin devam etmesini sağlar.

Bu nedenle dışa bağımlı bir yaşamda insan çoğu zaman fenomeni doğrudan görmez. Olan şey yerine, olması gerektiği düşünülen şeyle ilgilenir. Böylece toplumsal değerlerin hâkimiyeti altında bir yaşam ortaya çıkar.

İnsan ancak kendi farkındalığı ortaya çıktığında bu durumu görmeye başlar. O zaman kişi yalnızca başkalarının kurallarına göre değil, hayatın içinde ortaya çıkan fenomenleri doğrudan görerek hareket edebilir. İşte bu noktada toplumsal değerlerin belirleyiciliği azalır ve bilinç kendi yerini bulmaya başlar.

Mahmut Turut 2026