Diyabet: Yükün Kaynağı ve Dengenin Yolu

Diyabeti yalnızca “kan şekeri yüksekliği” olarak görmek eksiktir. Asıl mesele, vücudun enerjiyi nasıl kullandığı ve neyi biriktirdiğidir. İnsan bedeni aldığı besinleri ya kullanır ya da depolar. Bu süreci belirleyen en önemli unsur ise insülindir.

Karbonhidrat alındığında kan şekeri yükselir ve insülin salgılanır. İnsülin, şekeri hücrelere sokarak enerji üretimini sağlar. Ancak sık ve fazla karbonhidrat tüketildiğinde insülin sürekli yüksek kalır. Bu durumda vücut enerjiyi kullanmak yerine depolamaya yönelir. Yağ yakımı azalır, yağ depolanması artar. Zamanla hücreler insüline daha az cevap vermeye başlar; buna insülin direnci denir. Böylece hem kan şekeri yükselir hem de kilo almak kolaylaşır.

Bu noktada ortaya çıkan durum bir “yük”tür. Yük, yalnızca fazla yemekten değil; alınan enerjinin kullanılmamasından doğar. Karbonhidratın fazlası yük olur, yağın fazlası birikir, proteinin eksikliği ise vücudu zayıflatır. Yani yükün üç temel kaynağı vardır: fazlalık, birikim ve eksiklik.

Denge ise üç yolla sağlanır: miktarı ayarlamak, birikimi önlemek ve kullanımı artırmak. Karbonhidrat tamamen kesilmek zorunda değildir; fakat tek başına ve fazla alındığında yük oluşturur. Protein, kasların korunması için gereklidir ve yeterli alınmalıdır. Yağ ise ölçülü tüketilmeli, tek öğünde aşırıya kaçılmamalıdır.

Burada hareket belirleyici bir rol oynar. Özellikle yürüyüş, alınan enerjinin kullanılmasını sağlar. Yemekten sonra yapılan yürüyüş, kan şekerini dengeler, insülini daha hızlı düşürür ve yük oluşumunu azaltır. Sabah aç karnına yapılan yürüyüş ise yağ yakımını artırır. Hareket, yükü enerjiye çeviren en güçlü araçtır.

Akşam saatleri bu sistemin en hassas noktasıdır. Günün bu bölümünde hareket azalır. Bu yüzden akşam yüksek karbonhidrat ve fazla yağ tüketimi, enerjinin depolanmasına neden olur. Buna karşılık düşük insülin seviyesi, yağ yakımını destekler. Bu nedenle akşam öğünleri daha hafif ve dengeli olmalıdır.

Sonuç olarak diyabet, yalnızca bir hastalık değil; bir denge problemidir. Sorun, ne yediğimizden çok, yediğimizin ne kadarını kullandığımızdır. Enerji kullanıldığında denge oluşur, kullanılmadığında yük oluşur. İnsülin seviyesi yön verir, hareket kapıyı açar, denge ise yükün çözülmesiyle ortaya çıkar.

 Mahmut Turut  2026