İlişki Özgürce Olursa Orada Çıkar Söz Konusu Değildir

İnsan ilişkileri çoğu zaman görünmez beklentilerle örülüdür. Dostlukta, sevgide, ailede ya da toplum içinde ilişki kurduğumuzu zannederiz; oysa çoğu zaman alışveriş yaparız. Bekleriz, umarız, karşılık gözetiriz. İşte bu noktada ilişki özgür olmaktan çıkar ve çıkarın alanına girer. Çünkü çıkar, zorunluluğun ve beklentinin olduğu yerde filizlenir.

Özgürce kurulan ilişkide taraflar birbirine muhtaç değildir; fakat birbirini seçer. Seçim, özgürlüğün işaretidir. Mecburiyetin olduğu yerde ilişki vardır ama özgürlük yoktur; özgürlüğün olmadığı yerde ise çıkar kaçınılmaz hâle gelir. İnsan, mecbur olduğu kişiden bir şey bekler; beklediği her şey de ilişkiyi bir pazarlığa dönüştürür.

Çıkar, her zaman maddi olmak zorunda değildir. Onaylanmak, sevilmek, değerli hissetmek, yalnız kalmamak da çıkarın görünmez biçimleridir. Kişi, bu ihtiyaçlarını karşılamak için ilişki kurduğunda, karşısındakini olduğu gibi değil; ihtiyacının nesnesi olarak görür. Böyle bir ilişkide sevgi, anlayış ya da dostluk adı kullanılsa bile, temelinde beklenti vardır. Beklenti ise özgürlüğü ortadan kaldırır.

Özgür ilişkide beklenti yoktur demek, ilgisizlik demek değildir. Aksine, özgür ilişkide ilgi daha sahicidir. Çünkü karşılık şartına bağlı değildir. Kişi, verdiği için değil; vermek istediği için verir. Aldığı için değil; almak istemediği hâlde de ilişkiyi sürdürür. Bu noktada ilişki, fayda üzerinden değil; varlık üzerinden kurulur.

Özgürlük burada mesafe koymak anlamına gelmez; içsel bağımsızlık anlamına gelir. İnsan, kendi ayakları üzerinde durabildiğinde ilişkiye yük bindirmez. Yük binmeyen ilişkide ise çıkar barınamaz. Çünkü çıkar, boşluk ve eksiklik duygusuyla beslenir. Kendi bütünlüğünü hisseden insan, ilişkiyi tamamlanmak için değil; paylaşmak için yaşar.

Bu nedenle özgürlük, ilişkinin düşmanı değil; güvencesidir. Özgür olmayan ilişki daha sıkı görünür ama kırılgandır. Özgür ilişki ise daha sade görünür ama derindir. Çıkarın olmadığı yerde ilişki saflaşır; savunma, hesap ve beklenti çözülür.

Sonuçta gerçek ilişki, iki eksik varlığın birbirine tutunması değildir. Gerçek ilişki, iki bütün varlığın yan yana durabilmesidir. Bu yan yanalıkta kimse kimseye borçlu değildir; bu yüzden kimse kimseyi kullanmaz.

Çünkü

ilişki özgürce kurulmuşsa,

orada çıkar değil, sadece paylaşım vardır.

Mahmut Turut, 2026