Kavram Bilgisi ve Mantıksal Bilgi

İnsan farklı biçimlerde bilir. Bazen bir şeyin ne olduğunu bilir, bazen de bir şeyden ne çıktığını bilir. Bu iki bilme türü birbirine yakın görünse de aynı değildir. Kavram bilgisi ile mantıksal bilgi arasındaki fark burada ortaya çıkar.

Kavramı bilmek, daha çok “Bu nedir?” sorusunun cevabıdır. İnsan bir şeye baktığında ya da bir yaşantıyı fark ettiğinde, onun ne olduğunu belirler. “Bu masa”, “bu korku”, “bu ağaç” dediğinde, görülen ya da yaşanan şeyi bir kavram içine yerleştirmiş olur. Burada yapılan şey, bir şeyin ne olduğunu bilmektir.

Mantıksal bilmek ise başka tür bir bilgidir. Burada soru artık “Bu nedir?” değil, daha çok “Bu bundan çıkar mı?”, “Bu doğruysa şu da doğru olur mu?”, “Bu iki şey birbiriyle uyumlu mu?” ya da “Burada çelişki var mı?” sorularıdır. Yani mantıksal bilgi, bir şeyin ne olduğunu bilmekten çok, bilgiler arasındaki ilişkiyi bilmektir.

Mesela “Bütün insanlar ölümlüdür” ve “Sokrates insandır” dediğimizde, burada yalnızca kavram bilgisi yoktur. Mantıksal soru şudur: “Bundan ne çıkar?” Cevap: “Sokrates ölümlüdür.” İşte bu sonuç, mantıksal bilginin alanına girer.

Bu yüzden kavram bilgisi, bir şeyin adını ve türünü verir; mantıksal bilgi ise kavramlar ve hükümler arasındaki bağı, sonucu ve tutarlılığı gösterir. Biri nesnenin ya da durumun ne olduğunu söyler, diğeri ise bu bilgilerden hangi sonucun çıktığını gösterir.

Kısacası: Kavramı bilmek “Bu nedir?” sorusunun cevabıdır; mantıksal bilmek ise “Bu bundan çıkar mı, doğru mu, çelişiyor mu?” sorularının cevabıdır.

Mahmut Turut