Neden–Sonuç ve Seyir

1. Zamanın Dili: Neden–Sonuç

Neden–sonuç ilişkisi zamana aittir.

Önce–sonra, sebep–netice, açıklama–çıkarım bu düzlemin dilidir.

Zihnin işi:

•olayları ayırmak,

•aralarına bağ kurmak,

•süreci yönetilebilir kılmaktır.

Bu yüzden neden–sonuç:

Olanı açıklar;

olanla temas etmez.

Açıklama arttıkça kontrol duygusu artar;

kontrol arttıkça yük oluşur.

2. Farkındalığın Dili: Seyir

Farkındalık zamansızlıkta açılır.

Burada neden–sonuç yoktur; çünkü:

•ardışıklık yoktur,

•gerekçe yoktur,

•hedef yoktur.

Seyir:

•açıklamaz,

•düzeltmez,

•yönlendirmez.

Seyir, bilincin yerinden bakmasıdır.

Bu bakışta olan, olduğu yerde yeterlidir.

3. Aynı Fenomen, İki Düzlem

Zaman düzlemi (parçalı bakış):

•Fenomen → olay

•Olay → neden

•Neden → sonuç

•Sonuç → yük

Farkındalık düzlemi (bütünsel bakış):

•Fenomen → oluş

•Oluş → seyir

•Seyir → sessizlik

•Sessizlik → yük yokluğu

Fenomen değişmez; düzlem değişir.

4. Yanlış Anlaşılan Nokta

Bu ayrım, “neden–sonuç yanlıştır” demek değildir.

Zamanda işlevseldir; iş görür.

Ama:

Farkındalık neden–sonuçla elde edilmez.

Nedeni bularak seyir açılmaz;

seyir açıldığında neden arayışı kendiliğinden düşer.

5. Bölüm Kapanışı

Neden–sonuç,

bilincin zamandaki çalışma biçimidir.

Seyir ise

bilincin zamansızlıktaki yeridir.

Açıklama sustuğunda

oluş görünür.

Mahmut Turut, 2025