Olan, Bütünün Zamanındaki Görüntüsüdür

Olan dediğimiz şey, bağımsız bir varlık değildir; bütünün zamana açılmış hâlidir. Zaman, bütünü parçalara ayırmaz; bütünü çokluk olarak görünür kılar. Her olay, her durum, her fenomen bu açılımın bir yüzüdür. Bu nedenle “olan”, başlı başına bir gerçeklik değil, bütünün zamandaki görüntüsüdür.

Bütün, zamansızdır. Zamansızlık, durağanlık anlamına gelmez; aksine tüm hareketlerin kaynağıdır. Zaman, bu kaynağın görünürlük kazanma biçimidir. Bütün, zamanda ardışık olarak görünür; fakat özünde yan yanadır. İnsan bilinci bu görüntüyü iki farklı yerden yaşayabilir: ya parçanın içinden ya da bütünün yerinden.

Bilincin parçada olduğu durumda, olan yük olarak yaşanır. Zaman geçmiş, şimdi ve gelecek diye bölünür; olanlar neden–sonuç zinciri içinde anlamlandırılır. Bu bakışta her olay ayrı, her durum kopuktur. Olan, kişisel bir hikâyeye dönüşür; yük, bu hikâyenin ağırlığıdır. İnsan, zamanı yaşadığını zannederken aslında zamanı taşır.

Bilincin yerinde olduğu durumda ise olan seyir hâline gelir. Zaman yine akar, olaylar yine olur; fakat bilinç bu akışla özdeşleşmez. Olan, bütünün bir görüntüsü olarak görülür. Yargı düşer, yorum geri çekilir. Aynı olay, bu kez yük değil manzara olur. Hayat durmaz; sadece yük olmaktan çıkar.

Bu yüzden farkındalık, olanı değiştirmez; bakılan yeri değiştirir. Olan hep aynıdır. Değişen, bilincin konumudur. Bilinç yerindeyse, her oluş bütünün kendisi olarak görünür. Parça diye bir şey kalmaz; her parça bütündür. Çokluk, ayrılık değil, görünüm olur.

“Olan” ile çatışma, bilincin parçaya yerleştiğinin işaretidir. Olanla çelişmeyen bilinç ise bütündedir. Burada kabullenme yoktur; kadercilik yoktur. Çünkü kabullenme de bir yüktür. Burada sadece görme vardır. Görülen şey, zaten olandır.

Sonuç olarak, olanı anlamanın yolu onu düzeltmekten değil, onu bütünün zamandaki görüntüsü olarak görmeye cesaret etmekten geçer. Yük, olanın kendisinde değil; bilincin baktığı yerdedir. Bilinç yerini bulduğunda, olan olduğu gibi kalır—ama yaşam, hafifler.

Mahmut Turut-2026