Yüklü ve Yüksüz Ebeveynle Büyüyen Çocuk

Bir evde anne ya da babadan biri olayları büyütüyor, kırılıyor, geçmişi hatırlatıyor, çabuk alınıyor olabilir. Diğeri ise daha sakin, daha net, yaşananı kişiselleştirmeden ele alabiliyor olabilir. Aynı evde iki farklı tepki biçimi vardır.

Yüklü ebeveyn için olaylar kolayca kişisel hâle gelir. Çocuk küçük bir hata yaptığında ses tonu yükselebilir. “Kaç kere söyledim?” gibi cümleler duyulabilir. Dün yaşanan bir mesele bugünkü tartışmaya eklenebilir. Evde zaman zaman gerilim oluşur.

Yüksüz ebeveyn ise aynı olaya daha farklı yaklaşır. Hata olduğunda düzeltir ama geçmişi dosyalamaz. Öfke belirse bile uzun süre taşımaz. Konuşur, açıklar, sınır koyar ama kırgınlığı büyütmez. Olanı olduğu anda ele alır.

Çocuk bu iki alanın arasında büyür. Bir yandan şunu öğrenir:

“Dikkatli olmalıyım, yoksa biri kırılabilir.” Diğer yandan şunu da görür:

“Hata yapmak dünyanın sonu değil.”

Bu iki farklı mesaj çocuğun içinde yan yana durur. Bazı çocuklar böyle bir ortamda erken olgunlaşır. Evde huzur olsun diye kendini geri çekebilir, arabulucu rolü üstlenebilir, duygularını bastırabilir. Yüklü ebeveyni üzmemek için daha dikkatli davranabilir. Bu durumda çocuk görünmez bir sorumluluk hissi taşımaya başlayabilir.

Ama yüksüz ebeveyn istikrarlıysa ve çocuk onun yanında güvende hissediyorsa başka bir sonuç da mümkündür. Çocuk aynı olayın iki farklı şekilde yaşanabildiğini görür. Bir söz bir kişide fırtına çıkarırken, diğerinde sakinlikle karşılanabilir. Bu fark, çocuğa önemli bir şey öğretir: Tepki tek seçenek değildir.

Böyle büyüyen bir çocuk genellikle daha gözlemci olur. İnsanların ruh hâllerini daha erken fark eder. Gerilimin kalıcı olmadığını anlar. Ama yine de hangi alanın daha güçlü olduğu belirleyici olur. 

Eğer yüklü ebeveynin gerilimi çok baskınsa çocuk kendini sürekli dikkatli ve sorumlu hissetmeye başlayabilir. Eğer yüksüz ebeveynin güvenli alanı daha güçlü hissedilirse çocuk daha dengeli bir iç dünya geliştirebilir.

Sonuç olarak bu ev hem zorlayıcı hem öğretici bir alandır. Çocuk hem yükü hem de yük taşımamayı görür. Hangisini içselleştireceği, evde hangi alanın daha baskın olduğuna bağlıdır. 

Ancak bir avantaj vardır: Çocuk erken yaşta şunu öğrenir; aynı hayat farklı bilinçlerle farklı yaşanabilir. Bu farkındalık, ileride kendi yolunu seçebilmesi için önemli bir zemin oluşturur.

Mahmut Turut 2026