Özgürlük: İlkenin Eylemde Görünmesi

Özgürleşen insan, kendini düşünceleriyle değil, eylemleriyle tanır. Kendi ilkesini kavramış olmak yeterli değildir; bu ilke yaşanmadıkça bütünlük gerçekleşmez. Bu yüzden özgür insan, bildiğini eyleme geçirmeden kendini tamamlanmış saymaz. Çünkü gerçek bütünlük, bilginin hayata yansımasıyla ortaya çıkar.

İnsan neye bağlı olduğunu sözleriyle değil, eylemleriyle gösterir. Kişinin davranışları, onun hakikatte hangi ilkeye dayandığını açığa çıkarır. Eğer eylemde öz görünüyorsa, orada bütünlük vardır. Fakat eylem ile ilke arasında kopukluk varsa, insan parçalı yaşar; ne kendini net görür ne de başkası onun özünü açıkça görebilir.

Özgürleşmiş insanın eylemi, özünü gösteren bir aynadır. Onun davranışlarında dağınıklık yoktur; bir tutarlılık ve açıklık vardır. Buna karşılık özgürleşmemiş insanın eylemleri parçalıdır. Farklı yönlere dağılır, bulanık görünür ve bu yüzden öz seçilemez. Çünkü ilke henüz eyleme yerleşmemiştir.

Özgürlük, bireyin kendi aklının ilkelerine göre düşünüp yaşamasıdır. Bu ilke, yalnızca kişisel bir tercih değil; doğrulukla ilişkilidir. Doğruluk, evrensel ilkeye uygunluktur. İnsan bu ilkeye yaklaştıkça hem düşüncesinde hem eyleminde daha tutarlı hâle gelir.

Parçalı bilinçte hayat, neden–sonuç ilişkisiyle işler. Bir çocuk ders çalışmaz, sınavdan kalır. Bu mekanik bir açıklamadır ve olayın dış yönünü gösterir. Fakat özgürlük alanında ilişki değişir. Burada mesele sadece neden–sonuç değildir; anlam ve ilke ilişkisidir. İnsan sadece “neden oldu?” sorusunu değil, “nasıl yaşandı?” ve “hangi ilkeye göre yaşandı?” sorusunu da görmeye başlar.

Bu yüzden özgürlük, mekanik açıklamanın ötesine geçer. İnsan sadece sonucu açıklayan biri olmaktan çıkar; eylemini ilkeye göre kuran bir varlığa dönüşür. Onurlu olmak da burada ortaya çıkar. Çünkü onur, ahlakın sürekliliğidir. İlkeye sadık kalmak, her durumda aynı iç doğrultuyu koruyabilmektir.

Sonuç olarak: Özgürlük, bilinen ilkenin eylemde görünmesidir. Eylem özün aynasıdır. İlke yaşanıyorsa bütünlük vardır; yaşanmıyorsa insan hâlâ parçadadır.

— Mahmut Turut