Beş Duyu ve Temel Duygular

İnsan hayatı sürekli ortaya çıkan olayların içinde ilerler. Bir ses duyulur, bir görüntü görülür, bir koku hissedilir, bir dokunuş algılanır ya da bir tat alınır. Bu algılar insanın beş duyusu aracılığıyla ortaya çıkar. Duyular çevrede olanı algılar ve insanın bilincine taşır. İşte bu algılanan olaylar akışın içinde beliren fenomenlerdir.

Fakat insan yalnızca fenomenleri algılamakla kalmaz; beden bu fenomenlere çeşitli duygusal tepkiler de üretir. Bu duygular,  organizmanın çevreyle kurduğu ilişkinin doğal bir parçasıdır. İnsan bedeninde ortaya çıkan temel duygular genellikle korku, öfke, üzüntü, sevinç ve tiksinti olarak ifade edilir. Bu duygular akışta ortaya çıkan fenomenlere verilen doğal tepkilerdir. Örneğin, göz bir tehlikeyi fark ettiğinde beden korku tepkisi üretir. Korku organizmayı korunmaya ve uzaklaşmaya hazırlar. Eğer kişi bir engellenme veya tehdit algılarsa öfke ortaya çıkabilir. Öfke organizmayı mücadeleye hazırlar. Bir kayıp ya da ayrılık yaşandığında üzüntü ortaya çıkar ve insanın içe yönelmesini sağlar. İstenen bir durum gerçekleştiğinde ise sevinç ortaya çıkar ve organizmada genişleme ve rahatlama hissi oluşur. Zararlı ya da bozulmuş bir şey algılandığında ise tiksinti ortaya çıkar ve beden kişiyi o durumdan uzaklaştırmak ister.

Bu duyguların ortak özelliği, bedenin çevredeki fenomenlere uyum sağlama ve kendini koruma amacıyla verdiği tepkiler olmalarıdır. Yani duygular akışın içinde ortaya çıkan fenomenlere verilen doğal biyolojik karşılıklardır.

İnsan çoğu zaman bu duyguları yalnızca bir fenomen olarak yaşamaz. Çünkü zihin devreye girer ve olayları değerlerle kıyaslamaya başlar. Fakat duyguların ilk ortaya çıkışı aslında yalnızca bedensel bir olaydır. Bu yönüyle duygular, akışın içinde beliren fenomenlere verilen doğal tepkiler olarak görülebilir.

Kısacası insanın beş duyusu çevrede olanı algılar, beden bu fenomenlere çeşitli duygularla karşılık verir. Böylece insan organizması çevreyle sürekli bir ilişki içinde yaşamını sürdürür. Bu nedenle korku, öfke, üzüntü, sevinç ve tiksinti gibi duygular insanın varoluş düzeninde ortaya çıkan temel fenomen tepkileri olarak görülebilir.

Mahmut Turut  2026