Beklenti: Zihnin Ürettiği “Olması Gereken”

İnsan hayatın içinde sürekli olaylarla karşılaşır. Birine selam verir, bir söz söyler, bir davranışta bulunur. Bunların hepsi birer fenomendir; olur ve ortaya çıkar. Birine selam vermek de böyledir. Kişi selam verir ve eylem tamamlanır. Bu noktaya kadar yaşanan şey yalnızca bir fenomendir.

Fakat çoğu zaman süreç burada bitmez. Zihin devreye girer ve görünmeyen bir katman oluşturur. “O da selam vermeli”, “nezaket bunu gerektirir”, “böyle davranmamalı” gibi düşünceler ortaya çıkar. İşte bu noktada “olması gereken” devreye girer. Bu, olayın kendisi değil, zihnin ürettiği bir kuraldır. İnsan çoğu zaman bu kuralı fark etmeden gerçek kabul eder ve bu kabul ile birlikte beklenti doğar.

Artık kişi yalnızca selam vermemiştir; aynı zamanda karşılık beklemektedir. Bu beklenti karşılanmadığında çatışma ortaya çıkar. Gerçekte olan, karşı tarafın selam vermemesi ya da beklenildiği gibi davranmamasıdır. Zihnin ürettiği ise “vermeliydi” düşüncesidir. Bu ikisi karşı karşıya geldiğinde yük oluşur.

Kırgınlık, öfke ve hayal kırıklığı doğrudan selam verilmemesinden doğmaz. Bunlar, zihnin kurduğu “olması gereken”in gerçekleşmemesinden kaynaklanır. İnsan çoğu zaman yapılanı değil, beklediğini yaşar.

Bilinç yerinde olduğunda bu süreç görünür hale gelir. Kişi selam verdiğini, zihnin bir beklenti ürettiğini ve karşı tarafın farklı davrandığını fark eder. Bu fark edişle birlikte yapılan, beklenen ve gerçekleşen birbirinden ayrılır.

Bu ayrım görüldüğünde özdeşleşme çözülür. Beklenti hâlâ oluşabilir fakat artık görülür. Görülen şey yük olmaktan çıkar.

Bu nedenle sorun beklenti üretmek değildir. Zihin zaten üretir. Sorun, bu beklentinin fark edilmemesidir. Görülen beklenti hafifler, görülmeyen beklenti yük olur. İnsan hayatındaki pek çok gerilim bu yapıdan doğar. Olaylar basittir, fakat zihnin kurduğu “olması gereken” onları ağırlaştırır.

Sonuç olarak beklenti, zihnin ürettiği “olması gereken”dir. Yük ise bu beklentinin gerçekleşmemesinden doğar. İnsan bunu gördüğünde hayatın içinde daha hafif yürümeye başlar.

Mahmut Turut  2025