BİLİNCİN SEYRETME HÂLİ ÜZERİNE METAFİZİK BİR YORUM

1. Giriş: Seyir Kavramının Yanlış Anlaşılması

“Bilincin seyretmesi” ifadesi çoğu zaman yanlış yorumlanır. Bazıları için seyir, hayattan çekilmek; eylemsizleşmek; duygusuzlaşmak ya da fenomenleri yaşamamak anlamına gelir. Oysa metafizik bağlamda seyir, hayatın dışına çıkmak değil, hayatla kurulan ilişkinin niteliğinin değişmesidir.

Bu nedenle şu ayrımı en başta netleştirmek gerekir:

Zamansızlıkta konumlanan bilincin seyretmesi, zamandaki fenomenlerin yaşanmaması anlamına gelmez.

Aksine, yaşam tam da olduğu hâliyle sürer; fakat özdeşleşme ortadan kalkar.

2. Seyir Nedir? Neyi Değildir?

Seyir:

•Fenomenlerin inkârı değildir

•Yaşamdan kopuş değildir

•Duyguların bastırılması değildir

•Pasiflik değildir

Seyir şudur:

Zamandaki fenomenlerin, özdeşleşme olmadan, manzara misali olduğu gibi görülmesidir.

Manzaraya bakan kişi manzaranın içinde kaybolmaz. Manzara vardır, canlıdır, renklidir; fakat seyreden, manzarayı “ben” hâline getirmez. Bilincin seyri de böyledir.

3. Zamandaki Fenomenler Yaşamaya Devam Eder

Zamansızlıkta konumlanan bilinç için:

•Beden yine yaşar

•Duygular yine ortaya çıkar

•Düşünceler yine gelir

•Olaylar yine olur

Değişen şey olayın kendisi değil, olayla kurulan bilinç ilişkisidir.

Şu yanlış çıkarım sık yapılır:

“Eğer bilinç zamansızlıkta ise, artık sevinmez, üzülmez, eylemez.”

Bu, seyri donuklukla karıştırmaktır.

Gerçekte:

Fenomen yaşar;

fakat bilinç fenomen olmaz.

4. Özdeşleşme ile Yaşamak Arasındaki İnce Fark

Parçalı bilinçte:

•Fenomen → kimlik hâline gelir

•Duygu → “ben” olur

•Düşünce → “benim gerçeğim” olur

Bu durumda yaşam taşınır.

Bütünsel bilinçte:

•Fenomen → görünür

•Duygu → akar

•Düşünce → geçer

Bu durumda yaşam yaşanır ama taşınmaz.

Seyir, yaşamın durması değil;

yaşamın yük olmaktan çıkmasıdır.

5. Zamansız Bilincin Fenomenle İlişkisi

Zamansızlıkta duran bilinç:

•Fenomenin içindedir ama merkezinde değildir

•Olanı yaşar ama olanla tanımlanmaz

•Hayata dokunur ama hayata tutunmaz

Bu nedenle seyir, uzak bir seyir değildir. Bir dağın zirvesinden hayata bakmak gibi soğuk bir konum da değildir. Seyir, hayatın tam ortasında, fakat merkezin dışında durmaktır.

6. “Yaşamamak” Yanılgısı

Seyir hâli bazen şu sözlerle eleştirilir:

“Bu bakış insanı hayattan koparır.”

“Bu bakış duygusuzluk üretir.”

Oysa bu eleştiriler, seyri bilinçsizlikle karıştırır. Bilinçsizlikte yaşam otomatikleşir. Seyirde ise farkındalık vardır; fakat sahiplenme yoktur.

Sahiplenme yoksa,

yaşam eksilmez;

sadece yük ortadan kalkar.

7. Manzara Benzetmesinin Metafizik Anlamı

Manzara benzetmesi burada kritiktir. Manzara:

•Olduğu gibidir

•Kendini seyrettirmez

•Bir şey talep etmez

Bilinç zamansızlıkta olduğunda:

•Fenomen kendini dayatmaz

•“Olması gereken” üretmez

•Yorum zorunluluğu doğurmaz

Fenomen, bütünün bir açılımı olarak görülür. Böylece seyir, kaçış değil; en derin temas hâline gelir.

8. Sonuç: Seyir Hayattan Çıkmak Değil, Hayatla Yer Değiştirmektir

Bu metafizik çerçevede şu sonuç netleşir:

Bilincin seyretmesi,

zamandaki fenomenlerin yaşamlarını inkâr etmek değildir.

Bilincin seyretmesi,

fenomenlerle özdeşleşmeden yaşamaktır.

Yaşam sürer. Fenomenler zuhur eder. Eylemler olur.

Fakat bilinç artık taşımadığından, yaşam istirahat hâlinde yaşanır.

Mahmut Turut – 2026