Bilincim Nerede? -3

Fenomen

Hayat akış içinde ilerler. Bir düşünce belirir, bir duygu yükselir, bedende bir his oluşur, bir olay gerçekleşir. Bunların hepsi fenomendir. Fenomen akışın içinde ortaya çıkar ve yine akışın içinde kaybolur. Fenomenin kendisi nötrdür; sadece olandır.

Bir söz duyulur, kalpte bir sıkışma olur. Bir haber alınır, göğüste bir daralma belirir. Bir başarı yaşanır, bedende bir genişleme hissedilir. Bunların hepsi akışın içinde ortaya çıkan fenomenlerdir. Akış yorum yapmaz, kıyas üretmez, “olmalı” demez. Sadece olanı ortaya çıkarır.

Fakat insan söz konusu olduğunda fenomen tek başına yaşanmaz. Çünkü insanda bilinç vardır. Bilinç fenomenle mutlaka bir ilişki kurar. Bu ilişkinin biçimini belirleyen şey ise fenomenin kendisi değil, bilincin konumudur.

Yük

Bilinç zamanda konumlandığında fenomenle özdeşleşme başlar. Duygu artık yalnızca bir duygu değildir; benliğe değmiş bir anlam kazanır. Öfke geldiğinde “Ben öfkeliyim” denir. Bir kayıp yaşandığında “Ben mahvoldum” sonucu çıkar. Bir eleştiri duyulduğunda “Değersizim” hükmü verilir. Fenomen kimliğe değdiği anda yük oluşur.

Bu yük çoğu zaman fark edilmez. Çünkü insan fenomeni değil, fenomenle kurduğu özdeşleşmeyi yaşar. Olan olay değildir; olayın benlikle birleşmiş halidir. Bu yüzden insan çoğu zaman yükün içinde yaşadığını fark etmez.

İşte tam burada insanın kendisine sorabileceği en önemli soru ortaya çıkar: “Bilincim şu anda nerede?”

Eğer bu soru hiç sorulmazsa bilinç otomatik olarak zamanda kalır. Fenomenler yük üretmeye devam eder. İnsan taşıdığı anlamlarla yaşar; geçmişi taşır, geleceği taşır, olması gerekenleri taşır. Zaman böyle oluşur.

Seyir

Fakat insan bir an durup kendisine şu soruyu sorabilirse: “Bilincim şu an nerede?” işte dönüşüm tam burada başlar. Bu soru sorulduğu anda bilinç fenomeni değil, fenomenle kurduğu ilişkiyi görmeye başlar. Kişi öfkeyi değil, öfkeyle özdeşleştiğini fark eder. Korkuyu değil, korkuyu taşıdığını görür. Üzüntüyü değil, onunla kurduğu kimliği ayırt eder.

Bu fark edişle birlikte fenomen yeniden fenomen olur. Duygu yine gelir, düşünce yine belirir, beden yine tepki verir. Fakat bilinç artık fenomenle özdeşleşmez. Onu olduğu gibi görür. Bu durumda fenomen yük olmaktan çıkar ve seyredilen bir fenomen haline gelir.

İşte bu yüzden dönüşüm dışarıda değil, bilincin konumunda gerçekleşir. Bir insan kendisine “Bilincim nerede?” sorusunu sorabiliyorsa, artık dönüşümün içindedir. Çünkü bu soru bilincin kendisini görmeye başladığını gösterir. Ve bilinç kendisini görmeye başladığı anda yük çözülmeye başlar. Fenomen kalır. Akış kalır. Ama taşıma azalır.

İnsan artık yalnızca yaşayan biri değildir. Aynı zamanda yaşadığını gören biridir. Ve bu görme, yükten seyire doğru açılan dönüşümün başlangıcıdır.

Mahmut Turut  2026