Bilincin Tanıklık Konumu ve Zihinsel Konumu

İnsan yaşadığı hayatı yalnızca olaylar üzerinden deneyimlemez; aynı zamanda bu olayları hangi bilinç konumundan gördüğüne göre yaşar. Çünkü bilinç sabit bir noktada durmaz; bazen tanıklıkta kalır, bazen de zihinsel yorumların içine girer. Bu nedenle insanın iç dünyasında iki farklı bilinç konumundan söz edilebilir: tanıklık konumu ve zihinsel konum.

Tanıklık Konumu

Bilincin tanıklık konumunda olduğu durumda yaşananlar yalnızca fenomen olarak görülür. Bir söz duyulur, bir durum ortaya çıkar, bir duygu belirir ve bilinç bunları olduğu gibi fark eder. Bu konumda bilinç fenomenle özdeşleşmez; yaşananları kişisel bir hikâyeye dönüştürmez. Olan yalnızca görülür.

Tanıklık konumunda bilinç akışın içinde ortaya çıkan fenomenlere tanıklık eder. Bu nedenle burada yorum yoktur, yargı yoktur ve “benim başıma geldi” şeklinde bir sahiplenme oluşmaz. Fenomen ortaya çıkar, bedende yaşanır ve akış içinde çözülür. Bu konumda yük oluşmaz; çünkü bilinç yaşananı taşımaya çalışmaz.

Bu yüzden tanıklık konumu çoğu zaman zamansızlıkla ilişkilendirilir. Çünkü bilinç burada geçmiş ve gelecek üzerinden yorum üretmez; yalnızca olanı görür.

Zihinsel Konum

Bilincin zihinsel konumunda ise durum farklıdır. Bu konumda bilinç yaşanan fenomenleri yalnızca görmekle kalmaz; onları yorumlamaya ve değerlendirmeye başlar. Zihin geçmiş deneyimleri, öğrenilmiş değerleri ve geleceğe dair beklentileri kullanarak yaşanan olayları anlamlandırır.

Bu süreçte zihinde bir “olması gereken” düzeni oluşur. İnsanların nasıl davranması gerektiği, olayların nasıl olması gerektiği gibi ölçüler devreye girer. Zihin yaşanan fenomeni bu ölçülerle karşılaştırır.

Eğer yaşanan fenomen bu beklentilerle uyuşmazsa olan ile olması gereken arasında bir fark ortaya çıkar. İşte bu fark çoğu zaman içsel bir çatışma doğurur ve bu çatışma insanın içinde yük oluşmasına neden olabilir.

Bu nedenle zihinsel konum çoğu zaman zamanda gerçekleşir. Çünkü zihin geçmişi hatırlar, geleceği düşünür ve yaşanan olayları bu zaman çizgisi içinde değerlendirir.

İki Konumun Farkı

İnsan hayatında bu iki konum sık sık değişebilir. Bazen bilinç yaşanan olaylara yalnızca tanıklık eder; bazen de zihnin yorumları devreye girer. Bu nedenle aynı olay bir konumda yalnızca bir fenomen olarak görülürken, başka bir konumda ağır bir yük haline gelebilir.

Bu ayrım şu şekilde özetlenebilir:

• Tanıklık konumu: fenomen görülür, seyir vardır.

• Zihinsel konum: fenomen yorumlanır, yük oluşabilir.

Bu nedenle yaşananların kendisi kadar önemli olan şey, bilincin nerede durduğudur. Çünkü bilincin konumu değiştiğinde görülen gerçeklik de değişir.

Kısaca: Tanıklıkta fenomen vardır. Zihinde yorum vardır.

Mahmut Turut  2026