Görme Varsa Düzenleme Olur; Özdeşleşme Varsa Yük Olur

İnsan hayatında ortaya çıkan her şey fenomen olarak belirir. Bir olay olur, bir söz söylenir, bir düşünce ortaya çıkar, bir duygu yaşanır. İnsan bu fenomenlerle sürekli karşılaşır ve hayat bu akış içinde ilerler. Bu akışın içinde zihnin önemli bir rolü vardır. Zihin algılar, düşünür, yorum yapar ve düzen kurar. İnsan yazı yazar, kurum kurar, plan yapar, üretir ve yaşadığı durumları yeniden düzenler. Bu düzenleme süreci hayatın doğal işleyişinin bir parçasıdır.

Fakat bu sürecin sağlıklı işlemesi için önemli bir şey gerekir: görme.

Bilinç yerinde olduğunda insan ortaya çıkan fenomeni görebilir. Bir düşüncenin, bir duygunun veya bir olayın farkına varabilir. Görme gerçekleştiğinde zihin bu fenomen üzerinde çalışabilir. Bir düşünce yeniden düzenlenebilir, bir davranış düzeltilebilir, bir yazı geliştirilebilir. Bu durumda zihin üretir, düzenler ve yeni bir fenomen ortaya çıkar. Bu süreçte herhangi bir gerilim oluşmaz. Çünkü kişi olanı görmektedir ve gördüğü şey üzerinde doğal bir düzenleme yapmaktadır.

Fakat görme olmadığında durum değişir. Zihin ürettiği düşüncelerle ve kimliklerle özdeşleşmeye başlar. İnsan kendi düşüncelerini kendisi zannetmeye, ürettiği kimlikleri korumaya ve yüklediği değerleri savunmaya başlar. Bu noktada artık düzenleme süreci yerini savunma ve korunma çabasına bırakır. İnsan bir düşünceyi düzenlemek yerine onu korumaya çalışır. Bir kimliği geliştirmek yerine onu kaybetmemeye çalışır.

İşte bu noktada yük ortaya çıkar.

Çünkü özdeşleşme olduğu zaman insan fenomeni olduğu gibi göremez. Zihnin kurduğu anlamlar gerçekliğin kendisi gibi görünmeye başlar. İnsan artık yaşananı değil, zihnin kurduğu yapıları taşımaya başlar.

Bu nedenle insan hayatında iki farklı durum ortaya çıkar. Görme olduğunda insan yaşananı fark eder ve gerektiğinde düzenleme yapabilir. Bu düzenleme doğal bir süreçtir ve insanı ağırlaştırmaz. Fakat özdeşleşme olduğunda kişi zihnin kurduğu yapılarla kendini bir tutar ve onları korumaya çalışırken yük üretir.

Bu yüzden hayatın içinde önemli bir ayrım vardır:

Görme varsa düzenleme olur.

Özdeşleşme varsa yük olur.

İnsan hayatının hafiflemesi de çoğu zaman bu ayrımın fark edilmesiyle mümkün olur. Çünkü görülen şey düzenlenebilir; fakat özdeşleşilen şey taşınmaya başlar.

Mahmut Turut 2025