Hafıza, Yorum ve Bilincin Konumu

İnsan dış dünyayla karşılaştıkça gördüğü, duyduğu ve yaşadığı birçok bilgiyi hafızasında biriktirir. Hafıza, dış âlemden gelen bilgilerin depolandığı bir yerdir. Daha sonra yeni bir fenomen ortaya çıktığında zihin bu yeni durumu hafızadaki bilgilerle karşılaştırır. Önceki deneyimler, değerler ve anlamlar devreye girer.

Bu karşılaştırma sonucunda fenomen yalnızca yaşanan bir olay olarak kalmaz; hafızadaki değerlerle yorumlanır. Böylece insan çoğu zaman fenomeni değil, yorumlanmış fenomeni yaşamaya başlar. İşte bu süreç insan hayatını zaman zaman sıkıntılı hâle getirebilir. Çünkü zihin, olan ile hafızadaki ölçüler arasında sürekli bir kıyaslama yapar. Bu da zamandaki bilincin doğal sonuçlarından biridir.

Bilinç yerinde olmadığında insan yaşadığı fenomenleri hafızanın süzgecinden geçirerek deneyimler. Bu durumda kimlikler, değerler ve beklentiler devreye girer ve yükler ortaya çıkar.

Fakat bilinç yerinde olduğunda durum farklıdır. İnsan fenomeni yalnızca yaşamakla kalmaz, aynı zamanda onu görür. Hatta kimliklerin, değerlerin ve ortaya çıkan yüklerin de birer fenomen olduğunu fark edebilir. Bu bakış açısında her şey fenomen olarak görülmeye başlar.

Bilinç yerinde olduğunda eylemler zihnin kurallarından değil, fenomenin görülmesinden doğar. Davranışlar bir kurala ya da zihinsel ölçüye dayanmak zorunda kalmaz. Çünkü zihin artık merkez olmaktan çıkar. Eylemin kaynağı doğrudan görülen durum olur.

Bu nedenle burada klasik anlamda bir iradeden söz etmek zorlaşır. Çünkü davranış zorlanarak değil, görmenin doğal sonucunda ortaya çıkar.

Kısacası:

Zihin hafızaya dayanır ve fenomeni yorumlar.

Bilinç yerinde olduğunda ise fenomen görülür ve eylem bu görmeden doğar.

Mahmut Turut 2026