İki Yüklü Ebeveynle Büyüyen Çocuk

Bir ev düşünelim. Anne ve baba sık sık tartışıyor. Küçük konular büyüyor. Geçmişte söylenenler tekrar tekrar gündeme geliyor. “Sen hep böylesin”, “Ben zaten değer görmüyorum” gibi cümleler havada dolaşıyor. Ses tonu yükseliyor, kapılar sert kapanıyor, kırgınlıklar birikiyor.

Bu evde yaşanan her olay aslında sıradan bir olaydır: bir söz, bir davranış, bir yanlış anlaşılma. Ama olaylar olduğu gibi kalmaz. Her biri kişisel algılanır, geçmişle birleşir, anlam yüklenir. Tartışma sadece o anın meselesi değildir; eski defterler de açılır. Ev yavaş yavaş bir gerilim alanına dönüşür. 

Çocuk böyle bir ortamda büyürken önce sadece hisseder. Gerginliği hisseder. Ses tonundaki sertliği hisseder. Soğukluğu hisseder. Başta ne olduğunu tam anlamasa da atmosferi içine çeker.

Çocuk en çok gördüğünü öğrenir. Eğer evde sürekli savunma varsa, savunmayı öğrenir. Eğer herkes haklı olmaya çalışıyorsa, haklı olmanın önemli olduğunu öğrenir. Eğer kırgınlıklar saklanıyorsa, duyguların içe atılması gerektiğini öğrenir. Sevginin bile bazen şartlı olduğunu düşünebilir: “Uslu olursam sevilirim”, “Başarılı olursam değerliyim.”

Zamanla çocuk da benzer tepkiler vermeye başlar. Eleştirildiğinde hemen kendini savunur. Küçük bir uyarıyı büyük bir tehdit gibi algılayabilir. Kırıldığında bunu uzun süre içinde taşıyabilir. Çünkü öğrendiği ilişki dili budur.

Böyle bir ortamda büyüyen çocuk genellikle iki yönden birine doğru gelişir. Ya anne babasının tepkilerini tekrarlar ve aynı yükleri taşımaya başlar. Ya da bu gerginlikten yorulur, büyüdükçe “Başka türlü yaşamak mümkün mü?” diye sorgulamaya başlar.

Önemli olan şudur: Çocuğun yaşadıkları kader değildir. O, gördüğünü öğrenmiştir. Öğrenilen şeyler ise fark edildiğinde değiştirilebilir. Çocuk önce yükü öğrenir; ama ileride isterse bu yükü fark edip bırakmayı da öğrenebilir.

Ev, çocuğun ilk okuludur. Orada gördüğü ilişki biçimi onun bilinç dünyasını şekillendirir. Fakat son sözü her zaman o ev söylemez. İnsan büyüdükçe kendini ve öğrendiklerini sorgulama imkânına sahiptir.

İki yüklü ebeveyn arasında büyüyen çocuk zor bir alanın içinde gelişir. Ama bu alan, farkındalıkla birlikte bir dönüşüm başlangıcına da dönüşebilir.

Mahmut Turut 2026