Kavramsal Bilginin Kaynağı

Kavramsal bilgi boşlukta oluşmaz. Zihin bir kavram kurabilmek için önce bir şeyle karşılaşmalıdır. Bu karşılaşma iki ana kaynaktan gelir: dış dünyadan gelen görünüş ve iç dünyada yaşanan hal. Bu yüzden denebilir ki, kavramsal bilgi ya dış dünyadan gelen görünüşten ya da iç dünyada yaşanan yaşantıdan doğar.

Dış dünyada bir nesne ya da olay duyulara görünür. Bir masa görülür, bir ses duyulur, bir hareket fark edilir. Daha sonra zihin bu görünen şeyi kavramsallaştırır ve “Bu masa”, “Bu ağaç”, “Bu ses” der. Burada kavram, dış dünyadan gelen görünüşün bilgi haline gelmiş biçimidir.

İç dünyada ise süreç farklı başlar. Burada dışarıdan bir nesne gelmez; insanın içinde bir hal yaşanır. Bir korku, bir sevinç, bir sıkışma, bir huzur ya da bir ağırlık ortaya çıkar. Daha sonra zihin bu yaşanan hali kavramsallaştırır ve “Bu korku”, “Bu sevinç”, “Bu kaygı” der. Burada kavram, yaşantının bilgi haline gelmiş biçimidir.

Bu yüzden kavramsal bilgi hem dış dünyaya hem iç dünyaya dayanabilir. Dışta görünüş vardır, içte yaşantı vardır; zihin ise her ikisini de kavrama dönüştürür. Kısacası kavram, ya görülen bir şeyi ya da yaşanan bir hali genel anlam alanı içinde bilinir hale getirir.

Mahmut Turut