Kurallar mı Kurumu Yaşatır, Yoksa Esneklik mi?

Bir kurumun ayakta kalması yalnızca kurallarla mümkün değildir. Aynı şekilde yalnızca esneklikle de mümkün değildir. Kurumların içinde yaşayan hayat çoğu zaman bu iki yaklaşımın çatışmasıyla ilerler.

Bir sağlık kuruluşunu düşünelim. Hastane kurmak, doktor bulmak, personel çalıştırmak, cihazlar almak, binayı yönetmek, hastalara hizmet vermek… Bunların hepsi bilgi, deneyim ve organizasyon gerektirir. Bu nedenle kurumların işleyişinde sözleşmeler, kurallar ve prosedürler vardır. Bunlar toplumsal düzenin bir parçasıdır ve zihin tarafından kurulurlar.

Fakat pratik hayat çoğu zaman kağıt üzerindeki kurallar kadar düzenli değildir.

Örneğin bir doktorla yıllık sözleşme yapılır. Fakat iki ay sonra doktor gelir ve “Benim ücretimi artırmazsanız çalışamam” der. Bu durum sözleşmeye aykırıdır. Kurallar açısından bakıldığında doktorun sözleşmeye uyması gerekir. Fakat pratikte doktor bulmak zor olabilir. Eğer doktor giderse hastane hizmet veremez. Bu durumda yönetici bir karar vermek zorunda kalır.

İşte burada iki farklı yaklaşım ortaya çıkar.

Birinci yaklaşım kurallara sıkı sıkıya bağlı kalmaktır. “Söz verildiyse tutulmalıdır. Herkes eşit olmalıdır.” Bu yaklaşım etik olarak doğru görünür. Fakat pratik hayatta bazen kurumun işleyişini zorlaştırabilir.

İkinci yaklaşım ise durumu idare etmektir. Kurumun ayakta kalması için bazen esnek davranmak, bazen pazarlık yapmak, bazen de geçici çözümler üretmek gerekir. Bu yaklaşım kurumu ayakta tutabilir; fakat aşırıya kaçtığında kurumsal düzeni zayıflatabilir.

Gerçek yönetim bu iki yaklaşımın arasında bir denge kurmaktır.

Kurallar olmazsa kurum dağılır.

Esneklik olmazsa kurum çalışamaz.

Bu nedenle kurumlar zihin tarafından yönetilir. Zihin plan yapar, sözleşme hazırlar, kurallar koyar ve üretimi organize eder.

Fakat insanın iç dünyasında başka bir mesele daha vardır: bilincin konumu.

Yönetici kurumu yönetirken aynı zamanda zihnin ürettiği kimliklere, değerlere ve yüklerine kapılabilir. Kurumla özdeşleşebilir, güç mücadelesine girebilir, sürekli haklı çıkmaya çalışabilir. Bu durumda kişi hem kendini yorar hem de çevresindeki insanlarla çatışma içine girer.

Bilinç yerinde olduğunda ise durum farklıdır.

Kişi kurumu yönetir, kuralları uygular, gerektiğinde esnek davranır; fakat bunların hiçbiriyle özdeşleşmez. Kurum bir fenomendir, görev bir fenomendir, yaşanan problemler de bir fenomendir. Böyle bakıldığında yönetici hem kurumu yönetebilir hem de zihnin ürettiği yüklerin altında kalmaz.

Sonuç olarak kurumların ayakta kalması için zihnin kuralları ve bilgisi gerekir. Fakat insanın kendini koruyabilmesi için bilincin yerinde olması gerekir.

Kurumlar zihinle yönetilir.

İnsan ise kendini bilinçle korur.

Mahmut Turut 2026