Neden–sonuç ilişkisi zamanda mevcuttur;
farkındalıkta böyle bir ilişki yoktur.

1. Neden–sonuç neden zamana aittir?

Çünkü neden–sonuç:

•ardışıklık ister

•önce–sonra ister

•kesit ister

Yani:

•A oldu → sonra B oldu

•geçmiş → şimdi → gelecek

Bu yapı:

Zihnin zamanı bölerek kurduğu bir anlamlandırma biçimidir.

Neden–sonuç:

•olaylar arasında bağ kurar

•açıklama üretir

•kontrol hissi verir

Bu yüzden zamanla birlikte çalışır.

2. Farkındalık neden neden–sonuç içermez?

Çünkü farkındalık:

•açıklama değildir

•süreç değildir

•çıkarım değildir

Farkındalık:

Bir anda açılan konumdur.

Burada:

•önce–sonra yoktur

•“bu yüzden” yoktur

•gerekçe yoktur

Farkındalıkta olan, olduğu gibi görünür.

3. Aynı fenomen, iki farklı düzlem

Zaman düzleminde (parçalı bakış)

•Fenomen → olay

•Olay → neden aranır

•Neden → sonuç üretir

•Sonuç → yük doğurur

Farkındalık düzleminde (bütünsel bakış)

•Fenomen → oluş

•Oluş → seyir

•Seyir → sessizlik

•Sessizlik → yük yokluğu

4. Çok net ayrım

Neden–sonuç,

olanı açıklamak ister.

Farkındalık,

olanla çelişmez.

Bu yüzden:

•neden–sonuç bilginin alanıdır

•farkındalık bilincin konumudur

5. Kritik nokta (yanlış anlaşılan yer)

Bu, “neden–sonuç yanlıştır” demek değildir.

•Zaman içinde → gereklidir

•İşlevsel alanda → kullanılır

Ama:

Farkındalık neden–sonuçla elde edilmez.

Nedeni bularak farkına varılmaz.

Fark edildiğinde, neden arayışı kendiliğinden düşer.

6. En net metafizik formül

Zamanda her şey nedenlidir;

farkındalıkta hiçbir şey gerekçeli değildir.

7. Kitap diliyle kapanış

Neden–sonuç,

bilincin zamandaki çalışma biçimidir.

Farkındalık ise

bilincin zamansızlıktaki yeridir.

Bu yüzden farkındalıkta

açıklama susar,

seyir açılır.

Mahmut Turut, 2025