Netlik ve Açıklık Arasındaki Fark

İnsan çoğu zaman bir şeyi anladığında onu gerçekten gördüğünü sanır. Oysa anlamak ile görmek aynı şey değildir. Birinde zihin çalışır, diğerinde bilinç açılır.

Netlik, zihnin alanına aittir. Kavramlar yerli yerine oturur, düşünceler düzenlenir, çelişkiler azalır ve kişi “artık anladım” der. Bu önemli bir aşamadır; fakat burada hâlâ bilen ile bilinen ayrıdır. Anlayan bir “ben” vardır, karşıda duran bir bilgi vardır. Yani netlikte zihin tatmin olur, ama ayrım sürer.

Açıklık ise daha derin bir hâlidir. Burada bilgi yalnızca anlaşılmaz, doğrudan görünür olur. Artık “ben biliyorum” diyen bir merkez öne çıkmaz. Bilinen karşıda duran bir nesne gibi kalmaz. Aradaki mesafe çözülür ve geriye sadece açık bir görme hâli kalır. Bu yüzden açıklık, kavramsal bir başarı değil, bilincin doğrudan açılmasıdır.

Netlikte insan doğru anlamaya ulaşır. Açıklıkta ise doğrudan görmeye. Netlik, zihnin düzenidir; açıklık, bilincin ayrımı aşan hâlidir. Bu nedenle netlik ile açıklığı karıştırmamak gerekir. Çünkü netlik zihni doyurur, açıklık ise ikiliği çözer.

En sade hâliyle söylemek gerekirse: Netlik doğru anlamaktır; açıklık doğrudan görmektir. Biri zihnin başarısıdır, diğeri bilincin ortaya çıkışıdır.

— Mahmut Turut