Olması Gereken ve Fenomen

Hayatta ortaya çıkan durumlar önce olan olarak belirir. Bir olay gerçekleşir, bir durum ortaya çıkar, bir söz duyulur ya da bir duygu oluşur. Bunların hepsi varoluşun akışı içinde ortaya çıkan fenomenlerdir. Fenomen, olanın kendisidir ve kendi doğasında nötrdür.

Fakat insan zihni çoğu zaman olanı olduğu gibi bırakmaz. Zihin olayların nasıl olması gerektiğine dair çeşitli ölçüler üretir. Bu ölçüler “olması gereken” düşüncesini oluşturur. İnsan yaşanan durumu bu ölçülerle karşılaştırmaya başladığında, olan ile olması gereken arasında bir fark ortaya çıkabilir.

Bu fark çoğu zaman gerilim ve sıkıntı doğurur. Çünkü zihin akışın getirdiği durumu kabul etmek yerine, olayların kendi kurduğu ölçülere göre gerçekleşmesini ister. Bu nedenle “olması gereken” düşünceleri çoğu zaman zihnin ürünüdür ve bilincin zamansal konumunda ortaya çıkar.

Bilinç zamansızlık konumunda olduğunda ise durum farklıdır. Bu konumda yaşanan olaylar zihinsel ölçülerle karşılaştırılmaz. Olan yalnızca fenomen olarak görülür. Bu nedenle burada çatışma ve gerilim ortaya çıkmaz; çünkü olan ile olması gereken arasında bir karşılaştırma yapılmaz.

Bu yüzden şöyle denebilir:

Olması gereken zihnin ürünüdür ve zamanda sıkıntı doğurabilir.

Zamansızlıkta ise olan yalnızca fenomendir.

Yani değişen şey çoğu zaman olayların kendisi değil, bilincin onları gördüğü konumdur. Zihin merkezde olduğunda olması gereken ortaya çıkar; bilinç tanıklık konumunda olduğunda ise olan yalnızca görülen bir fenomen olarak kalır.

Mahmut Turut 2026